Ilusionismo Sozialetik lan egiten: Ikasgelako giroaz, Alba Ayucar ikaslea

Alba Ayucar, Lehen Hezkuntza Graduko Hizkuntzaren Didaktika irakasgaiko ikaslea da. Bera berez beranduago hasi zen aurten eta ez zituen bere kideak ezagutzen hasieran. Eskatu diot kontatzeko nola ikusi zuen gelako giroa eta nola joan zen besteekin lan egiten, klasera etortzerik zuen egunetan. Hona bere hausnarketa (eskerrik asko, Alba!!!):

Gure klaseak askotan kaosa irudika zezaketen. Musika jartzen zuen zenbaitetan irakasleak, taldeka hitzegiten inolako orden zehatz bat eraman gabe, zenbaitetan gela kanpoan edo belarretan… Baino kanpotik ikusitako kaos horrek guztiz zentzuzkoa den beste errealitate bat izkutatzen zuen.

Bertan denon iritziak entzuten ziren, bakoitzak burutu nahi zuen hura burutzeko aukera izan zuen, disentsuan lan egiten saiatuz. Banaka eta/edo taldeka egiteko aukera zegoen. Gelan norbait sartu izan balitz (ateak gehinetan irekitak baitzeuden) taldeka elkartuta hitzegiten, mahai gainean eserita edo lurrean, lasaitasunez… ikusiko gintuen, lagunartean, BERDINEN artean ibiliko bagina bezela.

Eremu informal batean eta inolako pausu zehatzak jarraitu gabe ariketa didaktiko zehatzak eta unitate didaktikoak sortzera iritsi ginen. Baina garrantzitsuena da ez gintuela inork behartu ezer egitera edo nola egitera, eta, denon ideiak kontuan hartuz azkenean lan koordinatu bat egitera iritsi ginen. Eta honela oso ariketa interesgarriak izan dira gure fruitu. Lipdub bat, merendola bat, aldizkari bat, Erasmusaren inguruko bilera informal bat…

Ariketa hauek burutzeko zenbaitetan magisteritzako buruen aldetik kexak jaso ditugu. Hau ez baita ohituak dauden lan egiteko era, eta askotan ez dute ulertu gure lan egiteko era. Azkeneko bilera hau prestatu genuenean adibidez, erabaki genuen baimenik ez eskatzea, egun gutxirekin antolatu genuenez ez zegoelako denborarik eskariaren erantzunaren zain egoteko. Eta ondoren zuzendariaren aldetik arreta dei bat jaso zuen gure irakasleak.

Lan egiteko garaian arazoak sortu ziren eta sortuko dira baino ezin ginen/gara hauengatik atzera bota. Lanean jarraitu behar dugu guk uste dugulako lan egiteko modu honek benetan izateko modua daukala eta inkonformidade hauek gure lanaren parte dira. Denon iritziak balio dute.

Egiten ikasi dugu, lanean denon artean, ikasi dugu. Inoren boterearen edo derrigortasunaren menpe, giro onean, alaitasunez. Eta denon artean lortutakoa GUREA bezala sentitzeaz gain, norberak berea balitz bezala hartzen du. Gure artean izandako harremanak eraikitzaileak izan dira. Ikasi dugu badaudela errealitatea hautemateko era desberdinak. Nire kasuan, momentu batzuetan iritzirik ez nuelataz konturatu naiz, baina batzuek eta besteekin hitz egin ondoren, nire ideiak eraiki ditut.

Aurreko ikasketetan izandako eskarmentuaren arabera, nik esan nezakeen edozein helburu lortzeko, lehenbiziko urratsa helburua bera definitzea dela. Lehenbizi helburua definitu eta gero plangintza estrategiko bat egin helbururaino lortzeko. Baina ez naiz konszientea izan modu horretan ia beti helburuak beste batzuek pentsatutakoak zirela, irakaslek adibidez. Orain badakit elkarren arteko ekintzailetasuna bultzatuz hasiera batean helburua definitu gabe badago ere, naturaltasunez, urratsez urrats, helburu partekatuak eraiki ditugula eta gai sentitzen naiz beste edozein proiektuan parte hartzeko, besteak beste, pertsona bezala tratatua sentitu izan naizelako, nire beldurrak eta nire hutsuneekin, ni bakarrik inolaz ere zeharkatuko nuen ibilbidea osatu dut.

Jabegabetzearen zutabeak lantzen Magisteritzan

2015eko irailaren 7an hasi ginen Lehen Hezkuntza Graduko lehen mailako taldearekin lanean, jabegabetzearen zutabeak ulertu eta adierazteko moduak lantzen. Komunikazio Gaitasunaren Garapena I irakasgaia izanik, tentsio bat sortu nahi izan dugu komunikazio akademiko erreferentzialaren eta komunikazio dimentsioaniztunaren artean, eta horretarako, "El Desempoderamiento" liburuxkaren bigarren edizioa hartu genuen oinarri.

Hemen klikatu deskargatzeko

Liburuxka honetan, "El Desempoderamiento" lehen edizioko testuaz gain, artikulu labur bat gehitu dugu euskaraz, jabegabetzearen oinarria azaltzeko. Hartara, aukera izan dugu, bide batez, euskara eta gaztelaniaren arteko lexiko eta adierazpidean ñabardurak komentatzeko, itzulpen berriak iradokitzeko eta hizkuntza bakoitzaren "esateko erak" ulertzeko.

Irakasgaia berez elebiduna da, irakasle bakoitzak hizkuntza bat lantzen du baina helburua da ikasleek euskara eta gaztelania, bi hizkuntzak garatzea, unibertsitateko komunikazio-erak ulertu eta ekoizteko. Suposatzen da unibertsitateko komunikazio akademiko erreferentziala garatu behar dutela ikasleek (marko kontzeptualak nola eratu, erreferentzia bibliografikoak nola txertatu, komunikazio zientifikoaren antolaketa diskurtsiboa...).

Jakin badakigu lehen mailako ikasleek zailtasunak dituztela unibertsitate testuingurua ulertzeko, eta askotan, unibertsitateko diskurtso-erak imitatu eta erreproduzitzen baino ez dute ikasten. Horrek suposatzen du ez dutela kritikoki lantzen diskurtso unibertsitarioa eta asimilatuak izaten direla, gehienez ere "egokitzeko" trebakuntza lantzen delako eta ez dute aukera handirik izaten hausnartzeko, beste diskurtso batzuekin alderatzeko eta diskurtso-era berriak sortzeko.

Horregatik, ideia izan da diskurtso akademikoa (irakasgai guztien artean gauzatu behar duten idatzizko eta ahozko lanean islatzen dutena) bestelako komunikazio formekin batera garatzea, baina jabegabetzearen zutabeetan oinarrituta... Horrela esanda, zaila da ulertzen, baina gutxi gorabehera, honakoa izan da ideia:

Jabegabetzearen zutabeak jakintza pertsonal eta herrikoietatik abiatuta landu ditugu, askotariko komunikazio-baliabideak erabiliz (musika, irudiak, bideoak, elkarrizketak, debateak, jolasak, marrazketak...) eta jakintza horietatik joan gara ezagutza akademiko-zientifikorantz hurbiltzen, elkarlotuz eta ez ezagutza akademiko-zientifikoa jakintza pertsonal eta herrikoiak suntsituz edo autoestimua lapurtuz.

Zorte handia izan genuen Javier Encina liburuko autoreetako bat klasean izan zelako gurekin elkarlanean lau saiotan, eta horri esker, gehiago sakondu ahal izan genuen. Gainera, polita da "autorearekin" zuzenean eztabaidatu ahal izatea, gertutasunez eta gure iritziak partekatuz.

Datozen bi asteetan ariko gara egindako lanak aurkezten eta ideiak trukatzen, eta abenduaren 18an amaituko dugu prozesua, eraikitze kolektibo baten bitartez, irakasgaiko azterketa gisa (banakako lana->taldekakoa->kolektiboa->banakakoa). Orduan, polikiago kontatuko dugu ikasitakoa, baina bitartean, hona gure klaseko arbel batzuk:

Hizkuntzaren didaktikaz hausnartzen... Silvio Rodríguezekin!

Beno... egia esan ez zen, ez, klasera etorri... baina Silviok kantatu egin zigun eta berari esker, teoria beste ikuspegi batetik hartu eta... tatxan! gauza piloa ulertu genuen.

Haz clic aquí para leer esta entrada en castellano

Hilabete hauetan ez naiz askorik ibili blog honetatik, ze ilusio handiz lanean aritu gara jotake... baina arian-arian kontatuko ditut gure bizipenak. Donostiako Irakasleen Eskolako hirugarren mailako ikasleekin egin dugun azken saioetariko batean, testu teorikoak eta debateak alde batera utzi eta Silvio Rodríguezi aditu genion, ea zer kontatzen zigun hizkuntzaz eta hizkuntzez...

POR MUCHOS LUGARES...
Por muchos lugares pasaba la historia.
Tú leías a Whitman, con estilo triste.
Tus alrededores ya estaban poblando
de sed las palabras que usaste esta tarde.
Entonces ya estaban previstos tus gustos:
cada vieja fecha posee estas artes.

Por eso no es raro que muchos no entiendan,
pues muchos supimos de los mismos rumbos.
Por eso no es raro que nadie domine
las riendas de todos sus mundos.

Por muchos lugares pasaba la historia.
El antiguo Egipto ya nos condenaba.
Todos conspiraron para reprimirnos
y como las plagas vinieron las guerras.
Y el tiempo ha llorado detrás de estructuras,
pues nada se salva del orden perfecto.

Por eso no es raro que muchos no entiendan,
pues muchos supimos de los mismos rumbos.
Por eso no es raro que nadie domine
las riendas de todos sus mundos.

Por muchos lugares pasaba la historia.
Y a cada palabra era una duda
y elegir la clave de cada conciencia.
Y a ti, tan pequeña y resumen del mundo,
todo te tenía que arder cuando viste
moros en las costas de cada palabra.

Por eso no es raro que muchos no entiendan,
pues muchos supimos de los mismos rumbos.
Por eso no es raro que nadie domine
las riendas de todos sus mundos.

Por muchos lugares pasaba la historia.
El mundo era un vasto sembrado de huesos
y las hortalizas un día crecieron
nutridas del jugo vital de los cuerpos.
Y supe que escombros regados por tierra
pueden fecundarle mañana la entraña.

Por eso no es raro que muchos no entiendan,
pues muchos supimos de los mismos rumbos.
Por eso no es raro que nadie domine
las riendas de todos sus mundos.

(1968)
   
Euskaraz, zatitxo bat itzultzen ausartu nintzen...

Leku askotatik pasatzen zen historia
Hitz bakoitza zalantza bat zen
eta kontzientzia bakoitzaren gakoa hautatzea.
Eta zuri, horren txiki eta munduaren laburpen,
denak su hartu behar zizun mairuak ikusi zenituenean
hitz bakoitzaren itsasertzean.

Leku askotatik pasatzen zen historia.
Mundua hezurrez ereindako lur-eremu zabala zen
eta barazkiak noizpait hazi ziren
gorpuen bizi-zukuetatik elikatuta.
Eta jakin nuen lurrek ureztatutako hondakinek
erraiak ernalduko zizkiela bihar.

Horregatik ez da arraroa askok ez ulertzea,
askok jakin baikenuen norantza berberei buruz.
Horregatik ez da arraroa inork ez menderatzea
bere mundu guztien bridak.


Eta, sormenez pentsatuz, ezagutzak metaforekin irudimenez erlazionatuz, taldeka ideiak ematen joan ginen buruan zebilkigun galderari erantzun nahian: Zer da hizkuntza? Ze hizkuntza irakatsi behar da eskolan?

Hona bi taldeetako bakoitzean eratu genuen arbela, ikasleen hitzak bilduz eta erlazionatuz (LH 31GA1 eta 31GA2):

Hizkuntza(k) eta Kultur(ar)en arteko harremana - 31 GA1

Hizkuntza(k) eta Kultur(ar)en arteko harremana - 31 GA2

Eta hemen, errazago irakurtzeko, bi arbelak bateratuz egindako taula/grafikoa:

Zein lerrotan kokatzen gara hizkuntzaren gure ikuspegian? Ez dugu planteatzen KULTURA INSTITUZIONALA ETA MASA KULTURA vs. KULTURA HERRIKOIAK, baina konturatuta gaude kultura instituzionala saiatzen dela kultura herrikoiei garrantzia eta balioa kentzen, eta, aldi berean, masa-kulturarekin aliatzen da "hizkuntza eta kultur produktuak" saltzeko. Jendeari autoestimua lapurtzen zaio deshumanizazio eta mendetasunaren alde ("zu ezereza zara" -> kultura instituzionala, eta "zu berezia zara" -> masa-kultura paraleloan egiten diren bi baieztapen suntsitzaile dira).


Kultura herrikoiak, ordea, ez dira saiatzen kultura instituzionala edo masa-kultura suntsitzen, bizikidetza mestizoa planteatzen baitute: ikuspegi herrikoietik, eskolari estimu handia zaio eta, era berean, masa-kulturarekin disfrutatzen da, ze biak bizitzaren beste osagai bat direla ulertzen da, mestizajerako osagai. Hala, kultura herrikoiek bizikidetza aniztasunean, inperfekzioan eta konplexutasunean planteatzen dute.


Irakasle euskaldunei maiz proposatzen zaien dilema interesatua da euren ikasleekin euskara batuan ala beren euskalkian mintzatu behar ote zaien. Ohiko erantzun bat da euskara batuan egin behar dutela ze, ikasleak beste leku geografiko batekoak badira, ikasleek "ez dute ulertuko".

Baina, benetan ez dugu "euskalki" batean edo "batuan" hitz egiten; hitz egiten dugu segun eta norekin joan garen nahasten gure bizitzan zehar. Mintzatzen garen bakoitzean,  gure hitzetan gure historia eta gure kultura daramagu arrastaka, "gure" hori ez "Euskal Kultura" gisa interpretatuta baizik eta gure bizitzan zehar jasotzen joan garen bizipenak eta, gu jaio baino lehenago, gure familia, auzokideak, gure arbasoak... Pertsona guztiok gara, ezinbestez, mestizo, eta gure hizketa gure iraganaren tranzendentziaren funtsezko formetako bat da.

Gure ikasleak aberastasun horretaz guztiaz "babestu" nahi izatea "ulertuko ez dutelakoan", ikasleak gure jakinduria horretaz gabetzea da, ezagutza estandarizatu baten mesedetan. Gainera, hizkuntzaren oso ikuspegi hertsia dugula erakusten ari gara horrekin, ze hizkuntza bat ikasteak/garatzeak bere baitan ditu ulermen eta entenimendu estrategiak, esanahien negoziazioa, keinu eta gorputzezko adierazpena eta, jakina, hain garrantzitsua den errepikapen sortzailea, zeinaren bidez barneratzen goazen hasieran arrotz zaizkigun hitz edo esapide horiek, gero eta ezagunagoak egiten zaizkigularik harremanean zehar.

Hizkuntzaren Didaktika irakasgaian egin dugun proposamena da hizkuntzaren eta kulturaren aberastasuna garatu nahi badugu, kultura herrikoien ikuspegitik lan egin behar dugula (anitza, ahozkoa, inperfektua), eta kultura instituzionala (normatiboa, estrukturala, perfektua, idatzizkoa) bigarren mailan kokatu behar dugula. Kontua ez da euskara batua ez irakastea, edo haurrak ez alfabetatzea, ahozkotasuna lehenestea baizik, bizirik dagoena, inperfektua, hizkuntzaren zuzentasun eta egituratzearen aurrean.

Eskerrik asko, Silvio, posible egin duzu ikuspegi teoriko hau kolektiboki eraiki dezagun, eztabaida eta posizionamendua errazteko. Eskerrik asko, Javi, abesti hau iradokitzeagatik hizkuntzaren jabegabetzea lantzeko, asko lagundu digu eta inspiratu gaitu!

Elkarren ideiak errespetatzea... zer da hori?

Lehen Hezkuntza Graduko hirugarren mailako ikasleen autoebaluazioak birpasatzen eta ebaluatzen aritu gara asteburuan (hemen esperientziaz informazio gehixeago...). Hizkuntzaren Didaktika irakasgaian modu esperimentalean egin dugu lan, didaktika irakatsi ordez, praktikatik abiatu gara, lan egiteko modu berri bat ikasteko: jendearekin eta jendearengandik parte hartzeko prozesuen simulakro bat egin dugu, hizkuntza komunikazio gisa hartuta, eta komunikazioa parte hartzeko tresna bat bezala ulertuta.


Ez dugu helbururik markatu aldez aurretik, helburuak situazionalak izan dira, unean unekoak, eta komunikatzeko hizkuntza linguistikoaz gain, hizkuntza plastikoa eta hizkuntza fisikoa erabili dugu, ahozkotasunari lehentasuna emanez idatzizkoaren aurrean. Helburu aprioristikorik izan gabe, aukera izan dugu interesatzen joan zaizkigun gaiei buruz hitz egiteko eta egokien iruditu zaigun moduan espresatzeko eta konpartitzeko.


Ideia izan da norbere interes eta gogoetatik abiatzea eta hori izatea elkarrekin lan egiten joateko bidea. Baina ez onartzea “edozein proposamen” baizik eta proposamenak prozesuan zehar konplexutzen joan dira, partaidetza sakonagoa eta etikoagoa izan zedin, ikuspegi indibidualista gainditu eta kolektiboki lan egiteko. Horrek blokeo batzuk eragin dizkigu eta prozesuan zehar elkarri laguntzen saiatu gara, zenbaitetan asmatu dugu eta zenbaitetan sortu zaigun frustrazioak etsiarazi digu...

AUTOEBALUAZIOAK

Prozesuaren amaieran, ikasle bakoitzak idatzi bat prestatu du zer egin duen eta zer ikasi duen zerrendatuta, eta autoebaluazio horietan hauek izan dira maizenik azaldu diren kontuak:

• Taldean lan egiten ikasi dugu, ez soilik geure taldean, baita besteekin batera ere. Egia da ez diogula denok denoi lagundu, baina ikasle asko izan dira euren lana alde batera utzi dutenak une konkretuetan besteei laguntzeko, eta horrek eragin dizkigun bizipenak oso baliotsuak izan zaizkigu. Askok azpimarratu dute berria izan dela ideia hori, taldeko muga geurekoi horiek gainditu eta ikusi dugula posible dela denok denoi laguntzea, elkar zaintzea eta denon ideiak errespetatzea.

• Errespetuaren ideia hori ere asko azaldu da... berez talde bezala ondo konpontzen ziren lehenago ere, baina iruditzen zait errespetua testuinguru honetan aipatu dutenean, berez disentsuan oinarritutako errespetua izan dela, alegia, adostasuna bilatu baino gehiago, gauzak elkarrekin egiteko ideiarekin lan egin dugunez, jendea libreago sentitu da bere ikuspegia emateko eta errazagoa izan da besteen hitza errespetatzea eta kontuan izatea, ez baitzihoan geure ideien “kontra”.

• Ildo horretatik, batzuentzat lehen aldia izan da talde osoan hitza hartzera ausartu direnak. Hainbatek esan dute lehen aldia izan dela horrela denon aurrean eta denon artean parte hartu dutela, eta beste zenbaitzuek aipatu dute lehen aldia izan dela ikaskide batzuen hitza eta iritzia entzuten dutela. Gai izan dira gelakide gisa gauzak elkarrekin egiteko irakasleon gidaritzarik gabe eta zeregin markatu bati erantzun gabe, lehen aldiz hiru urte hauetan, eta hori oso bizipen eta ikaskuntza baliotsua dela uste dut, bai aurrera begira eta bai haurrekin lan egiten dutenerako. Askotan mintzamena lantzeko ariketak proposatzen ditugu edo haurrei parte hartzeko eskatzen diegu baina ikuspegi bertikal batetik (geuk erabakitzen dugu noiz hitz egin behar den eta zertaz)... baina gelakideon artean izan dugun komunikazioa naturalagoa izan da, horizontalagoa, eta horrek erraztu du partehartzea.

Errespetua, zentzu kolektiboan, ez da soilik besteren hitzak entzutea baizik eta aditzea, kontuan izatea eta ideia, nahi eta iritzi horietan laguntzea, ados egon gabe ere. Disentsuak aukera ematen du elkarri laguntzea geure ahotsa edo gutasuna galdu gabe, elkarlanean.

Horrek gogorarazi dit Koldo Saratxagak NER Harreman Estilo Berrian egindako proposamena: "lidertza, ni-a ahaztu eta erakundeak osatzen dituzten pertsona anitzen artean eroso integratzea". Geure esperientziaren ildotik, lidertzak hitza lapurtzen die lider denari hitza kendu nahi ez/ezin dioten pertsonei, eta zenbat eta iraunkorragoa eta identifikagarriagoa lidertza hori, hainbat isilago agertzen dira boterea nahi ez duten pertsonak... eta azkenean, botere nahirik ez duten pertsona horiek talde osoan integratzen dira, baina kontsentsuz, eta horrek esan nahi du ez dela bere hitza edo iritzia errespetatzen, subsumitu egiten baita. Pertsonak masa gisa tratatzera garamatza bide horrek.

Alderantziz, liderrak (pluralean) situazionalak badira eta ez iraunkorrak, lider horiek jabegabetzea egiten badute boterea hartu dutela sentitzen dutenean, eta adostasunaren ordez disentsuaren konplexutasunean eta osagabetasunean mugituz gero, orduan bai, pertsona guztiak errespetatuak sentitzen dira, adituak.

Esperientzia-bizipen hauetan zehar, ahalegin berezia egin dugu nork bere taldean integratu ordez, talde-kohesioa landu ordez, taldeak etengabe zabaltzeko, iragazkorrak izateko, boterea diluitzeko... eta horrek eragin du errespetuzko bizipena izatea, autonomiari benetako zentzua emanez elkarren behar eta elkarlaguntza prozesuen bitartez.

KULTURA HERRIKOIAK, KONPLEXUTASUNAREN FRUITUA

Gai honetan sakontzeko, interesgarriak dira kultura herrikoiak konplexutasunean eta osagabetasunean jarduteko erak:

CULTURAS POPULARES from unilco on Vimeo.

"Kultura herrikoiak konplexutasunaren adierazpen argiak dira, izan ere, bizitzeko modu bat izanik, ezin daitezke azaldu eguneroko espazio eta denboretan sentitu/pentsatu/egin gabe, eta errepikapen sortzailearen bidez sortzen dira etengabe. E. MORINek dioen eran (2001:46-47),  “unitate konplexuak, gizakia edo gizartea kasu, multidimentsionalak dira; honela, gizakia aldi berean biologoa, psikikoa, soziala, afektiboa eta arrazionala da. Gizarteak dimentsio historikoak, ekonomikoak, soziologikoak, erlijiosoak… ditu bere baitan.  Jakintza egokiak dimentsio aniztasun hau onartu egin behar du eta bere datuak bertan  txertatu (…).

Jakintza egokiak konplexutasunari aurre eman behar dio.  Complexus hitzak esan nahi du elkarren artean josita dagoena; hala da, konplexutasuna dago osotasuna eratzen duten elementuak banaezinak direnean.”

Garrantzitsua da zentzumenak zorroztea konplexutasuna ulertzeko, baita konplexutasunak eragiten dituen kontraesanak ere, hauek askotan harrapatzaileak, blokeatzaileak edota mingarriak izan daitezkeelako, edo aldiz, ahalmen berrietara bultzatuko gaituzten korapiloak izan daitezke.

“ Kontraesanek bi ebazpen mota dituzte: bata itxia (kontsentsua) eta bestea irekia (disentsua). Adostasuna modernitateari dagokio: adierazpen bat  - HABERMASek dioenez-  baliagarriagoa da hartzaileen arteko kontsentsua eragiteko gai denean. Desadostasuna posmodernitateari dagokio: adierazpen bat - LYOTARDen hitzetan - baliagarriagoa da hartzaileen artean askotariko adierazpenak eragiteko gai denean.

Kontsentsua konponbide itxia da. Multzo hutsa da multzo guztiek komunean duten partea. Soilik jar gaitezke ados ezerezean, hutsean. Adostasunak informazio galera dakar.  Disentsua konponbide irekia da. Zerbait beharrezkoa edo ezinezkoa denean, jokoaren arauak aldatu egin behar dira, dimentsio berriak sortu ahal izateko (…).

Kontsentsuak ziurtasuna sorrarazten du, disentsuak duda. ‘Duda’ duo+ habitare (dubbitare) egituratik dator: bi mundutan bizi dena” J. IBAÑEZ (1997:83). Bitartekaritza sozial desiragarrien lanean, disentsua da gatazkak konpontzeko modua.

Hau horrela izan dadin, garrantzitsua da egoeraren araberako lidergoa kontuan hartzea: (irekitzea, hainbat lider denetarako LIDERRAK bezala onartzeak eragiten duen esklerotizazioaren aurrean) denok gara liderrak leku jakin batzuetan eguneroko leku eta denboretan, baina inoiz ez beti leku guztietan, egunerokotasuna deuseztatuko baikenuke. Egoeraren araberako liderrak onartuz eta animatuz, prozesuan burutu beharreko zeregin bakoitzari garrantzia ematen zaio: kultura, janaria prestatzea, ordezkaritza politikoa, komunikazioa…  ez dago “bigarren mailako zereginik edo zeregin osagarririk”. Ilusionismo sozialak esan nahi du bizitza guztien eta bakoitzaren errespetua eta krisi egoerekiko irekitasuna. Prozesu sozialak bizitza behar duten pertsonek osatzen dituzte, baita asebetetasuna ere prozesuan."

Javier ENCINA, Mª Ángeles ÁVILA, Begoña LOURENÇO (2010). Las culturas populares. Sevilla (Andaluzia): Atrapasueños, Colectivo de Ilusionistas Sociales, UNILCO-espacio nómada. Gehiago irakurtzeko: http://ilusionismosocial.org/mod/resource/view.php?id=155

Itz.: Irati Guridi, Aitor Errazkin, Ainhoa Ezeiza (argitaratzear)

Hezkuntzaren jabegabetzea eztabaidatzeko bideoak euskaraz

Poliki-poliki, hezkuntzaren jabegabetzeari lotutako euskarazko bideoak pilatzen gabiltza, eztabaidarako lehen bideo-zirriborroa osatzeko.

Hori dela eta, erreprodukzio-zerrenda sortu dugu youtube-n, euskarazko bideo hauek denak jarraian ikusteko edo errazago topatzeko. Interesgarria izan daitekeen beste bideoren bat ezagutzen baduzu edo egin baduzu, abixatu, zerrendara gehitzeko!

Ilusionismo soziala Magisteritzan, ezinezkoaren itxaropena...

Aurreko astean, Lehen Hezkuntza Graduko 3. mailako Hizkuntzaren Didaktika irakasgaian talde batean gertatzen ari ziren hainbat kontu azaldu nituen, eta gaur zertzelada pare bat emango dut "Euskara, hezkuntzarako tresna" izeneko 4. mailako espezialitateko "Hizkuntza eta Teknologia: Baliabideak" irakasgaian gertatzen ari denaz.

[hementxe utziko dut pendiente aurreragorako eztabaida bat "hizkuntza tresna gisa" kontzeptuaren inguruan, zer pentsatu asko du eta kontuak... areago egoera diglosikoan dagoen hizkuntza gutxitu baten inguruan ari garelarik...]

Desiratutako bitartekaritza sozialak eta bitartekaritza teknologikoak

Praktikaldi garaiaren aurretiko 8 aste hauetan, hezkuntzaz asko eztabaidatu eta hausnartu dugu, asko, aurreko hiru urteetan ikasitakoa zalantzan jartzeraino... dakiguna eta irakatsi zaiguna zalantzan jartzea, geure buruari galdetzea, eztabaidatzea, oso jarduera osasuntsua da eskola zer den eta hezkuntza zer den ulertzeko. Ez al da, akaso, naturala planteatzea zertarako hezi nahi dugun? Hezkuntza ??? Zertako !!!

Educacion??? Pa' que! from Mediaciones Sociales on Vimeo.

Oinarrizko ideia batetik abiatu gara: zein teknologia erabili, noiz, nola, non... erabakitzeko, gure abiapuntua izan da zein bitartekaritza sozial diren gure bizitzan sustatu nahi ditugunak eta desiratutako bitartekaritza sozial horiek nola mugatzen eta sustatzen diren bitartekaritza teknologikoekin, IKTak erabiliz, alegia.  Ez ditugu soluzioak bilatu, ezta erantzunak ere, baizik eta eztabaidatzea harreman-moduei buruz, partaidetzaz eta komunikazioaz, lekuan lekuko erabakiak har ditzagun, kolektiboki autokudeatutako erabakiak.

Eztabaida hauetan, konturatu gara irakaslearen formazioan zehar gehienbat "aginduak exekutatzen" trebatzen garela, dena delako gobernuak hartzen dituen hezkuntza erabakiak haurrengana irits daitezen: curriculumak, programazioak, unitate didaktikoak, estandarizazioa, ebaluazio-irizpideak... hau da, gobernuak, eskolak, geuk a priori erabakitzen dugu beste pertsona batzuk nola hezi behar diren, eurekin hitzik egin gabe, euren nahiak, jatorriak, interesak... aintzakotzat izan gabe. Magisteritzako irakasgaietan, denboraren parterik handiena EGITEN pasatzen dugu (unitateak, programak, ariketak, txostenak...), oso gutxi PENTSATZEN (pentsatu? zertarako! hezitzaileok exekutore gara, ez pentsalari) eta ezer gutxi SENTITZEN (profesionalak gara! Sentimenduetatik urruntzen ikasi behar dugu!), eta esan behar da oso estrategia eraginkorra dela desiratzen ditugun harremanetatik urrundu eta inposatutako eta onartutatako harremanetan mantentzera bultzatzen gaitu.

Espazioa/lurraldea eta denbora/ordutegia, jakintzaren transmisioa eta jakintzen eraikitze kolektiboa, masa- eta erakunde-kultura eta kultura herrikoiak... bereizten hasteak lagundu digu konturatzen zer ikasi dugun eta zer ikasi nahi dugun.

[kontu hauei buruz gehiago jakiteko: http://ilusionismosocial.org/mod/resource/view.php?id=158]

Posible denaren segurtasunetik ezinezkoaren itxaropenera

La esperanza de lo imposible from ILUSIONISMO SOCIAL on Vimeo.

Klase bakoitzean zer tokatzen den jakitea, zalantzarik ez izatea bilatzen dugunean, zer egingo dugun a priori erabaki nahi dugunean, ikasleentzat eta ikasleen partez erabakitzen dugunean, programatzen, diseinatzen, estandarizatzen, koordinatzen, berdintzen, errepikatzen... dugunean, posible denaren segurtasunean mugitzea bilatzen ari gara. Badakigu zer aterako zaigun berdin digulako egoera bakoitzean zer gertatuko den, eta guk nahi genuena ateratzen ez bada, "talde txar bat" tokatu zaigulako izan da, edo "iristen ez den ikasle baldar bat" dugulako, edo hizkuntza ez dakien ikasle etorkin baten "arazoa" dugulako... dena da enbarazu, dena da GEURE (edota dagokion gobernuaren) helburuetara iristea eragozten diguten oztopoak.

Posible denaren segurtasunean lanean ari garenean, jendearen gainetik pasatzen gara euren erritmoa erabakitzen dugulako, zenbaitzuek segitzen digutenez horrek indartu egiten du gure proposamenaren balioa, eta gainerakoak "dibertsifikazio kurrikularrera" doaz, orientatzaileen eta PPTen laguntza behar dute, klase partikularrak jaso behar dituzte... Aldez aurretik finkatutako helburu eta edukietan zentratzen gara.

Irakasgaian lanean aritu gara ezinezkoaren itxaropenean. Nola? BA EGINEZ! Gure kasuan, simulakroak, bizipenak, adibideak... baliatuz. Asko animatu gaitu 3. mailakoak egiten aritu direnak (hasieran estekatutako sarrera), klasean izan ditugun eztabaidek ere bai, Javier Encinaren bisitak lagunduta (burua ederki zabaldu zigun...), "Desirak Zabaltzeko Soka" ("El Tendedero de los Deseos") izenekoaren geure bertsioa ere egin genuen, hezkuntzari buruz genituen kezkak eztabaidatzeko, etorri nahi zuen edonor gonbidatuta:

[partaidetzarako tresna honi buruz gehiago jakiteko: http://vimeo.com/21758950]

eta halaber, zortzi aste hauetan teknologia hauek erabili ditugu:

• Irakasgaiko foro birtualean eztabaidatu dugu (nork bere borondatez hartu izan du parte eta, egia esan, oso aktibo dabil), bereziki mobilaren erabileraz eta nola mobilak sozializazioa mugatu dezakeen eta kontrolerako tresna gisa erabiltzeko arriskua dagoen (esaterako, whatsapp-aren berrikuntzak), nola sustatu partaidetzarako modu horizontalak, eskola alternatiboen eta eskola herrikoien adibideen bideoak partekatu ditugu... Konturatu gara foroan nahi dugulako parte hartzen dugunez, ez notarako delako, errazagoa dela debateak proposatzea eta gure esperientziak partekatzea.

• Gure blogean: http://majisteatzen.blogspot.com.es/. Blog hau zabaltzea erabaki genuen, ez "blog bat egin behar zelako", baizik eta gure intereseko gaiak nolabait zabaldu nahi genituelako. Nahi duenak nahi duen modura hartzen du parte, banakako eta taldeko artikuluak idazten dira, batzuk anonimoak eta beste batzuk sinaturik. Bi hilabete baino gutxiago daramagu blogeatzen eta dagoeneko 74 sarrera ditugu, askotarikoak; bertatik hainbat artikulu hautatu ditugu gure aldizkari elektronikoaren lehen alerako. Gaiak eta egitura aldez aurretik definitu ordez, nahiago izan dugu argitaratzen hasi eta nahi genuena argitaratu, eta gero ikusi ze tankeratako artikuluak argitaratu ditugun eta zertaz idaztea dugun gustuko.

http://majisteatzen.blogspot.com.es/

• Erreprodukzio-zerrendak sortu ditugu gure youtube-ko kontuan, oso modu xumea baita elkarrekin lan egiteko, gustuko ditugun gauzak batuz, esaterako ipuin kontalarien erreprodukzio-zerrenda hauxe.

• Facebook-eko orria, sortu berri duguna praktikaldian ere harremanetan segitzeko klasean elkar ikusten ez dugun tartean (azaroaren erdialdetik otsailaren amaiera bitartean): https://www.facebook.com/pages/Majisteatzen/549305428535803

• Bideo hauxe sortu dugu: "Hezkuntza kolektiboki eraikitzen", bertan laburbildu ditugu egin ditugun hainbat kontu eta giroa pittin bat harrapatzen duena, eztabaida serioak dituena eta baita gauza dibertigarriak ere, umore ona eta kritika asko:

Bideo hau Donostiako Irakasleen Unibertsitate Eskolan grabatu da (Euskal Herriko Unibertsitatea), "Hizkuntza eta Teknologia" klaseetan. Laugarren mailako ikasleez gain, lehen mailako bi ikasle animatu ziren, Eneka eta Naiara, Zuzenbide Fakultateko ikasle bat, Nai, eta dagoeneko graduatutako ikasle den David. Horrez gain, eskolan zehar topatu ditugun beste ikasle batzuk ere parte hartu dute, oso umore onez. Eskerrik asko denoi parte hartzeagatik!

Horrez gain, bideoaren 12. minutu aldera 3. mailakoek garatutako lau ekimenen inguruko irudiak ere txertatu ditugu: sarrerako eserlekuak, zeinen bitartez kritikatu den ikasleen ekimen propioak gauzatzeko jartzen diren oztopoak, gymkana iragartzeko eskegi zen pankarta, goizeko ordutegia goizez soilik izateko egindako aldarrikapena, eta zenbait ikaslek egindako proposamenaren aldarrikapena: ate bat jartzea ikastetxe erdiguneko lorategira sartu ahal izateko (uneotan soilik garbiketako pertsonala eta lorazainak sar daitezke) eta bide batez, aldarrikapen indartsuago bat: "guri ateak ZABALIK gustatzen zaizkigu" askatasun sinbolo gisa (espazioa eta ez lurraldeak, denbora eta ez ordutegiak). Grabazio hauen bidez, gure eskerrak adierazi nahi dizkiegu ideia asko eman dizkigutelako!

Jabegabetzea unibertsitatean ilusionismo sozialaren bidez

Honakoak izan dira egin ditugun gauzetako batzuk, 8 astetan soilik!!! Eta, garrantzitsuena: INOR EZERTARA BEHARTU GABE. Iruditzen zaigu ikasleak behartzen ez baditugu ez dutela ezer egin nahi izango, ez direla klasera etorriko, ez dutela interesik erakutsiko... eta noski, ikasle batzuek ez dute parte hartu... dena delakoagatik... baina gehienek nahiago izan dute klasera etortzea, ostegun eta ostiraletan goizeko 8:30etan (gero kritikatuko da unibertsitarioen nagikeria...), edo ostiralean 13:30ak arte... eta modu aktiboan parte hartu dute, hausnartuz, interesez, jostatzeko eta ikasteko gogoz, umore onez, ikuspegi kritikoz...

Gure geure praktika simulakro bat izan da ezinezkoa posible izan daitekeela egiten/pentsatzen/sentitzen lagundu diguna... eta posible izan daitekeela kolektiboki lan egiten badugu, geure artean zainduz, lagunduz eta lagunduak izaten utziz, elkarrengan konfiantza izanik, jakintzen eraikuntza ahalbidetzen duten keinu eta akzio txiki piloari balioa emanez. Irakaslearen jabegabetzea eta ilusionismo sozialaren keinutxo bat...  

[Ilusionismo sozialaren keinuen inguruan gehiago jakiteko - pdf]