2015(e)ko azaroa 15, igandea

Jabe-gabetzearen zutabeak lantzen Magisteritzan

2015eko irailaren 7an hasi ginen Lehen Hezkuntza Graduko lehen mailako taldearekin lanean, jabe-gabetzearen zutabeak ulertu eta adierazteko moduak lantzen. Komunikazio Gaitasunaren Garapena I irakasgaia izanik, tentsio bat sortu nahi izan dugu komunikazio akademiko erreferentzialaren eta komunikazio dimentsioaniztunaren artean, eta horretarako, "El Desempoderamiento" liburuxkaren bigarren edizioa hartu genuen oinarri.
Hemen klikatu deskargatzeko


Liburuxka honetan, "El Desempoderamiento" lehen edizioko testuaz gain, artikulu labur bat gehitu dugu euskaraz, jabe-gabetzearen oinarria azaltzeko. Hartara, aukera izan dugu, bide batez, euskara eta gaztelaniaren arteko lexiko eta adierazpidean ñabardurak komentatzeko, itzulpen berriak iradokitzeko eta hizkuntza bakoitzaren "esateko erak" ulertzeko.

Irakasgaia berez elebiduna da, irakasle bakoitzak hizkuntza bat lantzen du baina helburua da ikasleek euskara eta gaztelania, bi hizkuntzak garatzea, unibertsitateko komunikazio-erak ulertu eta ekoizteko. Suposatzen da unibertsitateko komunikazio akademiko erreferentziala garatu behar dutela ikasleek (marko kontzeptualak nola eratu, erreferentzia bibliografikoak nola txertatu, komunikazio zientifikoaren antolaketa diskurtsiboa...).

Jakin badakigu lehen mailako ikasleek zailtasunak dituztela unibertsitate testuingurua ulertzeko, eta askotan, unibertsitateko diskurtso-erak imitatu eta erreproduzitzen baino ez dute ikasten. Horrek suposatzen du ez dutela kritikoki lantzen diskurtso unibertsitarioa eta asimilatuak izaten direla, gehienez ere "egokitzeko" trebakuntza lantzen delako eta ez dute aukera handirik izaten hausnartzeko, beste diskurtso batzuekin alderatzeko eta diskurtso-era berriak sortzeko.

Horregatik, ideia izan da diskurtso akademikoa (irakasgai guztien artean gauzatu behar duten idatzizko eta ahozko lanean islatzen dutena) bestelako komunikazio formekin batera garatzea, baina jabe-gabetzearen zutabeetan oinarrituta... Horrela esanda, zaila da ulertzen, baina gutxi gorabehera, honakoa izan da ideia:


Jabe-gabetzearen zutabeak jakintza pertsonal eta herrikoietatik abiatuta landu ditugu, askotariko komunikazio-baliabideak erabiliz (musika, irudiak, bideoak, elkarrizketak, debateak, jolasak, marrazketak...) eta jakintza horietatik joan gara ezagutza akademiko-zientifikorantz hurbiltzen, elkarlotuz eta ez ezagutza akademiko-zientifikoa jakintza pertsonal eta herrikoiak suntsituz edo autoestimua lapurtuz.

Zorte handia izan genuen Javier Encina liburuko autoreetako bat klasean izan zelako gurekin elkarlanean lau saiotan, eta horri esker, gehiago sakondu ahal izan genuen. Gainera, polita da "autorearekin" zuzenean eztabaidatu ahal izatea, gertutasunez eta gure iritziak partekatuz.








Datozen bi asteetan ariko gara egindako lanak aurkezten eta ideiak trukatzen, eta abenduaren 18an amaituko dugu prozesua, eraikitze kolektibo baten bitartez, irakasgaiko azterketa gisa (banakako lana->taldekakoa->kolektiboa->banakakoa). Orduan, polikiago kontatuko dugu ikasitakoa, baina bitartean, hona gure klaseko arbel batzuk:














2015(e)ko azaroa 11, asteazkena

Hizkuntzaren didaktikaz hausnartzen... Silvio Rodríguezekin!

Beno... egia esan ez zen, ez, klasera etorri... baina Silviok kantatu egin zigun eta berari esker, teoria beste ikuspegi batetik hartu eta... tatxan! gauza piloa ulertu genuen.


Hilabete hauetan ez naiz askorik ibili blog honetatik, ze ilusio handiz lanean aritu gara jotake... baina arian-arian kontatuko ditut gure bizipenak. Donostiako Irakasleen Eskolako hirugarren mailako ikasleekin egin dugun azken saioetariko batean, testu teorikoak eta debateak alde batera utzi eta Silvio Rodríguezi aditu genion, ea zer kontatzen zigun hizkuntzaz eta hizkuntzez...


POR MUCHOS LUGARES...
Por muchos lugares pasaba la historia.
Tú leías a Whitman, con estilo triste.
Tus alrededores ya estaban poblando
de sed las palabras que usaste esta tarde.
Entonces ya estaban previstos tus gustos:
cada vieja fecha posee estas artes.

Por eso no es raro que muchos no entiendan,
pues muchos supimos de los mismos rumbos.
Por eso no es raro que nadie domine
las riendas de todos sus mundos.

Por muchos lugares pasaba la historia.
El antiguo Egipto ya nos condenaba.
Todos conspiraron para reprimirnos
y como las plagas vinieron las guerras.
Y el tiempo ha llorado detrás de estructuras,
pues nada se salva del orden perfecto.

Por eso no es raro que muchos no entiendan,
pues muchos supimos de los mismos rumbos.
Por eso no es raro que nadie domine
las riendas de todos sus mundos.

Por muchos lugares pasaba la historia.
Y a cada palabra era una duda
y elegir la clave de cada conciencia.
Y a ti, tan pequeña y resumen del mundo,
todo te tenía que arder cuando viste
moros en las costas de cada palabra.

Por eso no es raro que muchos no entiendan,
pues muchos supimos de los mismos rumbos.
Por eso no es raro que nadie domine
las riendas de todos sus mundos.

Por muchos lugares pasaba la historia.
El mundo era un vasto sembrado de huesos
y las hortalizas un día crecieron
nutridas del jugo vital de los cuerpos.
Y supe que escombros regados por tierra
pueden fecundarle mañana la entraña.

Por eso no es raro que muchos no entiendan,
pues muchos supimos de los mismos rumbos.
Por eso no es raro que nadie domine
las riendas de todos sus mundos.

(1968)
   
Euskaraz, zatitxo bat itzultzen ausartu nintzen...

Leku askotatik pasatzen zen historia
Hitz bakoitza zalantza bat zen
eta kontzientzia bakoitzaren gakoa hautatzea.
Eta zuri, horren txiki eta munduaren laburpen,
denak su hartu behar zizun mairuak ikusi zenituenean
hitz bakoitzaren itsasertzean.

Leku askotatik pasatzen zen historia.
Mundua hezurrez ereindako lur-eremu zabala zen
eta barazkiak noizpait hazi ziren
gorpuen bizi-zukuetatik elikatuta.
Eta jakin nuen lurrek ureztatutako hondakinek
erraiak ernalduko zizkiela bihar.

Horregatik ez da arraroa askok ez ulertzea,
askok jakin baikenuen norantza berberei buruz.
Horregatik ez da arraroa inork ez menderatzea
bere mundu guztien bridak.



Eta, sormenez pentsatuz, ezagutzak metaforekin irudimenez erlazionatuz, taldeka ideiak ematen joan ginen buruan zebilkigun galderari erantzun nahian: Zer da hizkuntza? Ze hizkuntza irakatsi behar da eskolan?

Hona bi taldeetako bakoitzean eratu genuen arbela, ikasleen hitzak bilduz eta erlazionatuz (LH 31GA1 eta 31GA2):

Hizkuntza(k) eta Kultur(ar)en arteko harremana - 31 GA1


Hizkuntza(k) eta Kultur(ar)en arteko harremana - 31 GA2

Eta hemen, errazago irakurtzeko, bi arbelak bateratuz egindako taula/grafikoa:



Zein lerrotan kokatzen gara hizkuntzaren gure ikuspegian? Ez dugu planteatzen KULTURA INSTITUZIONALA ETA MASA KULTURA vs. KULTURA HERRIKOIAK, baina konturatuta gaude kultura instituzionala saiatzen dela kultura herrikoiei garrantzia eta balioa kentzen, eta, aldi berean, masa-kulturarekin aliatzen da "hizkuntza eta kultur produktuak" saltzeko. Jendeari autoestimua lapurtzen zaio deshumanizazio eta mendetasunaren alde ("zu ezereza zara" -> kultura instituzionala, eta "zu berezia zara" -> masa-kultura paraleloan egiten diren bi baieztapen suntsitzaile dira).


Kultura herrikoiak, ordea, ez dira saiatzen kultura instituzionala edo masa-kultura suntsitzen, bizikidetza mestizoa planteatzen baitute: ikuspegi herrikoietik, eskolari estimu handia zaio eta, era berean, masa-kulturarekin disfrutatzen da, ze biak bizitzaren beste osagai bat direla ulertzen da, mestizajerako osagai. Hala, kultura herrikoiek bizikidetza aniztasunean, inperfekzioan eta konplexutasunean planteatzen dute.


Irakasle euskaldunei maiz proposatzen zaien dilema interesatua da euren ikasleekin euskara batuan ala beren euskalkian mintzatu behar ote zaien. Ohiko erantzun bat da euskara batuan egin behar dutela ze, ikasleak beste leku geografiko batekoak badira, ikasleek "ez dute ulertuko".

Baina, benetan ez dugu "euskalki" batean edo "batuan" hitz egiten; hitz egiten dugu segun eta norekin joan garen nahasten gure bizitzan zehar. Mintzatzen garen bakoitzean,  gure hitzetan gure historia eta gure kultura daramagu arrastaka, "gure" hori ez "Euskal Kultura" gisa interpretatuta baizik eta gure bizitzan zehar jasotzen joan garen bizipenak eta, gu jaio baino lehenago, gure familia, auzokideak, gure arbasoak... Pertsona guztiok gara, ezinbestez, mestizo, eta gure hizketa gure iraganaren tranzendentziaren funtsezko formetako bat da.

Gure ikasleak aberastasun horretaz guztiaz "babestu" nahi izatea "ulertuko ez dutelakoan", ikasleak gure jakinduria horretaz gabetzea da, ezagutza estandarizatu baten mesedetan. Gainera, hizkuntzaren oso ikuspegi hertsia dugula erakusten ari gara horrekin, ze hizkuntza bat ikasteak/garatzeak bere baitan ditu ulermen eta entenimendu estrategiak, esanahien negoziazioa, keinu eta gorputzezko adierazpena eta, jakina, hain garrantzitsua den errepikapen sortzailea, zeinaren bidez barneratzen goazen hasieran arrotz zaizkigun hitz edo esapide horiek, gero eta ezagunagoak egiten zaizkigularik harremanean zehar.

Hizkuntzaren Didaktika irakasgaian egin dugun proposamena da hizkuntzaren eta kulturaren aberastasuna garatu nahi badugu, kultura herrikoien ikuspegitik lan egin behar dugula (anitza, ahozkoa, inperfektua), eta kultura instituzionala (normatiboa, estrukturala, perfektua, idatzizkoa) bigarren mailan kokatu behar dugula. Kontua ez da euskara batua ez irakastea, edo haurrak ez alfabetatzea, ahozkotasuna lehenestea baizik, bizirik dagoena, inperfektua, hizkuntzaren zuzentasun eta egituratzearen aurrean.

Eskerrik asko, Silvio, posible egin duzu ikuspegi teoriko hau kolektiboki eraiki dezagun, eztabaida eta posizionamendua errazteko. Eskerrik asko, Javi, abesti hau iradokitzeagatik hizkuntzaren jabe-gabetzea lantzeko, asko lagundu digu eta inspiratu gaitu!